سندرم پای بی‌قرار چیست؟
سندرم پا‌های بی‌قرار (RLS) نوعی اختلال در سیستم عصبی است که فرد تمایل غیر قابل کنترلی برای حرکت دادن پاها دارد. این بیماری هم‌چنین به عنوان بیماری ویلیس-اکبوم شناخته می‌شود.
پزشکان آن را یک اختلال خواب می‌دانند، زیرا معمولاً در حالت استراحت شروع یا بدتر می‌شود. ممکن است در خوابیدن یا نشستن طولانی مدت ( مثلاً در تئاتر یا اتومبیل) مشکل داشته باشید. در صورت عدم درمان با گذشت زمان معمولا علائم شدیدتر شده و کمبود خواب حاصل از آن می‌تواند در محل کار و خانه مشکلاتی را ایجاد کند.
سندرم پاهای بی‌قرار تا 10٪ از افراد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. هر کسی می‌تواند به آن مبتلا شود، اما این بیماری در زنان شایع‌تر بوده و افراد میانسال معمولا علائم شدید‌تری را تجربه می‌کنند.
گاهی اوقات، پزشکان RLS را تشخیص نمی‌دهند، به خصوص اگر علائم خفیف باشد یا به صورت دائم وجود نداشته باشد. اما به محض تشخیص بیماری، علائم اغلب با درمان متوقف می‌شوند.

انواع سندرم پای بی‌قرار
اولیه: در این نوع از سندرم پا‌های بی‌قرار علت یا بیماری مشخصی برای ایجاد علائم وجود ندارد. اکثر موارد مبتلا به این بیماری در این دسته قرار می‌گیرند.
ثانویه: گاهی اوقات سندرم پا‌های بی‌قرار می‌تواند ناشی از یک بیماری زمینه‌ای باشد که موجب ایجاد علائم شده است

علائم سندرم پای بی‌قرار
افراد مبتلا به سندرم پای بی‌قرار در پاهای خود احساسات غیرمعمولی مانند خارش، خزیدن چیزی، کشیدگی، درد، ضربان یا سوزن سوزن شدن را تجربه می‌کنند و تمایل شدیدی برای حرکت دادن پاها برای برطرف شدن این حس‌ها دارند. این وضعیت هم‌چنین می‌تواند در مناطق دیگر مانند بازو‌ها، قفسه سی*ن*ه یا سر اتفاق بیفتد. علائم معمولاً در دو طرف بدن رخ می‌دهد؛ ولی می‌تواند فقط در یک طرف نیز اتفاق بیفتد، یا حتی ممکن است از یک طرف شروع شده و سپس در طرف دیگر بدن نیز حس شوند.
شدت علائم سندرم پای بی‌قرار از خفیف تا غیر‌قابل تحمل متغیر است. علائم ممکن است بیایند و بروند، و شدت آن‌ها در زمان‌های مختلف متفاوت باشد، ولی به طور کلی علائم بیماری در عصر و شب بدتر می‌شود و تقریباً همیشه در اوایل صبح از بین می‌رود؛ بنابراین افراد درگیر اغلب تازه در آن موقع می‌توانند خواب خوبی داشته باشند.
برای برخی از افراد، علائم ممکن است باعث اختلال شدید در خواب شبانه شود که می‌تواند باعث اختلال قابل توجهی در کیفیت زندگی آنها شود.
گروه مطالعه بین المللی سندرم پای بی‌قرار علائم زیر را برای این بیماری ذکر کرده‌اند:

• احساس خارش، سوزن سوزن شدن یا خزیدن چیزی که در اعماق پاها احساس می‌شود. این احساسات ممکن است در بازوها نیز وجود داشته باشد.
• احساس اجبار برای حرکت دادن اندام‌های درگیر برای از بین رفتن این حس
• بی‌قراری: به صورت تکان دادن متناوب یا زدن پا به تشک، غلت زدن یا چرخیدن در رختخواب، مالش پاها
علائم می‌تواند تنها در حالت خوابیده یا نشسته باشد ولی در بعضی موارد به صورت مداوم وجود دارد که در حالت خوابیده یا نشسته بد‌تر شده و با فعالیت بهبود می‌یابند. در موارد بسیار شدید، علائم با فعالیت نیز معمولا بهبود پیدا نمی‌کند.

علائم دیگر سندرم پای بی‌قرار شامل موارد زیر است:

• اختلالات خواب و خواب‌آلودگی روزانه
• حرکات غیر‌ارادی، تکراری، دوره‌‌ای و تکانشی اندام که در خواب یا بیداری( در حالت استراحت) رخ می‌دهد. این حرکات را “حرکات دوره‌ای ساق پا در خواب” یا “اختلال حرکتی دوره‌ای اندام” می‌نامند. حدود 90٪ از افراد مبتلا به RLS این حالت را نیز تجربه می‌کنند.
در برخی از افراد مبتلا به RLS، این علائم هر شب بروز نمی‌کند و دائمی نیست. این افراد ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها بدون علائم ودر فاز بهبودی باشند تا مجددا علائم برگردند.

علل سندرم پای بی‌قرار
دلیل قطعی ایجاد سندرم پای بی‌قرار هنوز مشخص نیست. زمانی تصور می‌شد اختلال در رگ‌های خونی یا در اعصاب پاها که حس و حرکت پا را کنترل می‌کنند باعث ایجاد RLS می‌شود، اما هر دو این نظریه‌ها رد شده است.
دلیل ایجاد سندرم پای بی‌قرار ممکن است مربوط به ناهنجاری‌ درعملکرد انتقال‌دهنده های عصبی مغز باشد که به تنظیم حرکات عضلات کمک می‌کنند، یا وجود ناهنجاری‌هایی در بخشی از سیستم عصبی مرکزی که حرکات غیرارادی را کنترل می‌کند. هنوز تحقیقات در این زمینه‌ها در حال انجام است.
پزشکان در بیشتر موارد نمی‌دانند چه عاملی باعث ایجاد سندرم پای بی‌قرار شده است، اما ژنتیک ممکن است در این امر نقش داشته باشند. تقریباً نیمی از افراد مبتلا به RLS دارای یک عضو درگیر این بیماری در خانواده هستند.
همچنین امکان دارد سندرم پای بی‌قرار به موارد زیر مرتبط باشد:
بیماری‌های مزمن. برخی از بیماری‌های مزمن مانند کمبود آهن، بیماری پارکینسون، نارسایی کلیه یا بیماری‌های کلیوی، دیابت و نوروپاتی محیطی می‌توانند علائم سندرم پای بی‌قرار را ایجاد کنند.
داروها. مصرف برخی از داروها ممکن است علائم بیماری را تشدید کنند، از جمله داروهای ضد تهوع، داروهای آنتی‌سایکوتیک، داروهای ضد‌افسردگی، داروهای ضد سرماخوردگی و آلرژی که دارای آنتی‌هیستامین هستند.
بارداری. برخی از زنان در دوران بارداری، به ویژه در سه ماهه آخر دچار سندرم پای بی‌قرار می‌شوند. علائم معمولاً ظرف یک ماه پس از زایمان از بین می‌رود.
شیوه زندگی. کمبود خواب یا اختلالات خواب دیگر مانند آپنه خواب می‌تواند باعث ایجاد علائم شده یا آن‌ها را تشدید کند. هم‌چنین مصرف الکل، تنباکو و کافئین از عل دیگر هستند

چه شرایطی با ابتلا به سندرم پای بی‌قرار مرتبط است؟
شرایط پزشکی مختلفی با ایجاد سندرم پای بی‌قرار در ارتباط هستند. شایع‌ترین آن‌ها دو بیماری کم‌خونی فقر آهن و نوروپاتی محیطی (آسیب به اعصاب بازوها و پاها که اغلب به دلیل شرایط زمینه‌ای مانند دیابت ایجاد می‌شود) هستند.
سایر شرایط پزشکی مرتبط با سندرم پای بی‌قرار عبارتند از:
• بیماری پارکینسون
• رگ‌های واریسی
• برخی تومورها
• فیبرومیالژیا
• پر‌کاری یا کم‌کاری تیروئید
• بارداری
• سیگار کشیدن
• کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی، مانند کمبود منیزیم و ویتامین B-12
• بیماری شدید کلیه و اورمی (نارسایی کلیه که باعث تجمع سموم در بدن می‌شود)
• آمیلوئیدوز (تجمع ماده ای نشاسته مانند در بافت‌ها و اندام‌های بدن)
• بیماری لایم
• آسیب به اعصاب نخاعی
• آرتریت روماتوئید و سندرم شوگرن
• داروها یا مواد خاصی مانند:
o الکل
o کافئین
o داروهای ضد تشنج (مانند دیلانتین)
o داروهای ضد افسردگی (از جمله آمیتریپتیلین ، Paxil)
o داروهای بتابلاکر (که اغلب برای درمان فشار خون بالا استفاده می‌شوند)
o داروهای ضد روان‌پریشی
o ترک برخی از داروها مانند داروهای گشاد‌کننده عروق (آپرسولین) ، آرام‌بخش‌ها یا دارو‌های ضد‌افسردگی(توفرانیل)

تشخیص سندروم پای بی‌قرار
هیچ تست پزشکی برای تشخیص سندرم پای بی‌قرار وجود ندارد. پنج معیار اساسی برای تشخیص RLS عبارتند از:
• تمایل بسیار زیاد برای حرکت دادن پاها، به ویژه هنگام استرس یا ناراحتی
• تکان دادن پاها که در حالت استراحت ایجاد یا تشدید می‌شود.
• تمایل برای تکان دادن پاها که با فعالیت کاهش یافته یا کاملاً از بین می‌رود.
• علائم هنگام عصر شروع یا تشدید می‌شود.
• یک بیماری دیگر، مانند گرفتگی عضلات پا، آرتروز یا دردهای عضلانی، عامل ایجاد آن نیست.
پزشک شما ممکن است از آزمایشات برای رد سایر شرایط استفاده کند. معاینه عصبی اندام‌های درگیرکه آسیب عصبی یا مشکلات عروق خونی را بررسی کند و تست خواب به نام پلی‌سومنوگرافی؛ که می‌تواند به شما بگوید آیا اختلالات خواب دیگری دارید که باعث این مشکل شده یا خیر. این امر به ویژه در افرادی که علیرغم بهتر شدن علائم سندرم پای بی‌قرار با درمان، همچنان دارای اختلالات خواب چشمگیری هستند، مهم است.
اختلالات خواب دلایل مختلفی دارد. مشاور درمانی شما ممکن است سوالات مفصلی از جمله مشکلات پزشکی فعلی و قبلی، سابقه بیماری‌های خانوادگی، داروها ، سابقه کار، سابقه سفر، عادات شخصی و سبک زندگی شما را از شما بپرسد. پزشک به دنبال نشانه‌هایی از علت اصلی مشکل خواب شما خواهد بود. و در این مورد ممکن است بخواهد با فرد هم‌بستر شما نیز در مورد علائم شما صحبت کند.

هیچ آزمایش آزمایشگاهی یا مطالعه تصویربرداری وجود ندارد که بتواند تشخیص سندرم پای بی‌قرار را ثابت کند.
با این حال، آزمایش‌های خاصی می‌تواند به شناسایی بیماری‌های زمینه‌ای پزشکی مانند کم‌خونی و اختلالات متابولیکی (به عنوان مثال دیابت یا بیماری کلیوی) که ممکن است با RLS مرتبط باشد، کمک کند:
• ممکن است برای بررسی تعداد سلول‌های خونی و هموگلوبین خون، عملکرد اعضای اصلی بدن(کلیه و قند خون) و سطح هورمون تیروئید آزمایش خون درخواست شود.
• اگر پزشک علائمی از درگیری عصبی مانند نوروپاتی را ببیند، امکان دارد درخواست الکترومیوگرافی ( نوار عصب و عضله) دهد

درمان سندرم پای بی‌قرار
هیچ درمانی برای سندرم پای بی‌قرار اولیه وجود ندارد، اگرچه درمان‌های مختلف اغلب می‌توانند به تسکین علائم کمک کنند. درمان سندرم پای بی‌قرار ثانویه(RLS ناشی از یک مشکل پزشکی دیگر) شامل درمان بیماری اصلی است.
درست است که برای سندرم پای بی‌قرار هیچ درمانی وجود ندارد، اما روش‌های درمانی می‌توانند به کنترل علائم کمک کنند تا زندگی با کیفیت‌تر و خواب بهتری داشته باشید.
اولین قدم دردرمان سندرم پاهای بی‌قرار پرهیز از مواد یا غذاهایی است که مشکل را ایجاد یا بدتر می‌کنند. از الکل، کافئین و نیکوتین دور باشید، شاید به تسکین علائم شما کمک کند. علاوه بر این، تمام داروهایی که مصرف می‌کنید را با پزشک خود بررسی کنید تا مشخص شود هیچ‌کدام از این داروها می توانند مشکل ایجاد کنند.
هرگونه بیماری زمینه‌ای مانند کم خونی، دیابت، کمبودهای تغذیه‌ای، مشکلات کلیوی، بیماری تیروئید، واریس یا بیماری پارکینسون باید درمان شود. مکمل‌های غذایی برای اصلاح کمبود ویتامین یا مواد معدنی ممکن است توصیه شود. برای برخی از افراد، این روش‌های درمانی تمام مواردی است که برای بهبود علائم سندرم پای بی‌قرار لازم است.