آموزشی قالب بحر طویل

[BALLERINA]

بحر طویل قالبی شعری است که در آن برخلاف سایر قالب‌های شعر سنتی فارسی، مصراع‌های مساوی و بیت وجود ندارد. در عوض، بحر طویل از یک یا چند قسمت با نام بند تشکیل می‌شود که در هر بند یکی از افاعیل معین عروضی به تعداد دلخواه تکرار می‌شود. هر بند به بخشهای هماهنگ که گاه مسجّع و هم قافیه هستند تقسیم شده‌است

 

[BALLERINA]

بحر طویل، گزینه شعری است به تسلسل که از توالی اختیاری یک رکن عروضی سالم خارج از سنت‌های مرسوم عروضی به وجود می‌آید؛ مانند بحر طویل سویدا ( قرن دوازدهم) در تضمین غزل حافظ .
این گزینه شعری غیر از بحر طویل از بحور خلیل بن احمد عروضی مبتنی بر فعولن مفاعیلن (دو بار) است که عرب بدان اقبالی تام داشته است.

 

[BALLERINA]

اقتباس ادب عرب از فارسی

بحر طویل فارسی به اقتباس از زبان فارسی ، وارد ادب عرب شده و «بند» نام گرفته است؛ حتی چنان‌که گفته شد، در پایان هر بند «را» عیناً در نمونه‌های عرب دیده می‌شود.

---

عامیانه بودن

قدمای محققان ، بحر طویل را عامیانه خوانده‌اند و بحق باید آن را در حوزه ادب عوام مطرح ساخت؛ زیرا با پسندهای مردم در پاسخ به نیازهای مذهبی ـ دینی بسیار سازگار است.
زبان بحر طویل ساده و بی‌تکلف است و مقیّد به حدّی نیست، و در آن، فضای عروضی لازم برای بیان مطالب فراهم است.
سجع‌ها و عبارات مرصع و پی‌ درپی، خصوصاً وقتی که با صدای بلند خوانده شود، آهنگ خوشی ایجاد می‌کند و برای مناقب‌خوانی ، نقالی ، تعزیه و سخن‌وری که جلوه‌های ادب عوام‌اند، بسیار مناسب می‌نماید.

 

[BALLERINA]

رکن زیاد
قالبی است در ردیف قصیده ، غزل ، مستزاد ، و مسمّط ، با این تفاوت که در این انواع، شاعر مجاز است که چهار یا شش یا هشت رکن سالم یا غیر سالم در هر بیت به کار برد، حال آن‌که یک بند بحر طویل ممکن است بیست تا چهل یا ۱۴۰ رکن عروضی سالم یا بیش‌تر داشته باشد.

بند به جای مصراع
در بحر طویل به مصراع، بند گفته می‌شود.

تکرار حرف را
در بیش از ۸۰% بحر طویل‌های موجود، ردیف «را»، بعنوان جزء لایتغیّر، در پایان بند تکرار می‌شود که این خصیصه (تکرار ردیف «را» در آخر بند) عیناً در «بند» عربی (در کلمات قافیه‌ای چون سرّاً و جهاراً، مساءً و نهاراً و... نیز دیده می‌شود.

سلسله ارکان به جای وزن
به جای وزن و بحر باید از اصطلاح سلسله ارکان استفاده کرد، زیرا بحر طویل تنها از یک رکن متوالی ساخته می‌شود نه مزاحفات یک بحر یا بحور مختلف الارکان.

استفاده از آرایه‌های مختلف
در بحر طویل از انواع آرایه‌های لفظی و معنوی و نکات معانی و بیانی و بلاغی سود جسته می‌شود، خصوصاً ترصیع ، تسجیع ، تجنیس ، تنسیق الصفات ، ایهام ، مراعات نظیر ، تضمین ، مُلمّع و...