روانشناسی شناختی اختلال وسواس فکری-عملی

[Asteria]

اختلال وسواس فکری-عملی (Obsessive-Compulsive Disorder) یا OCD یکی از شناخته‌شده‌ترین اختلالات روان‌پزشکی است. این اختلال با افکار مزاحم و ناخواسته‌ای همراه است که اضطراب شدیدی ایجاد می‌کنند. فرد برای کاهش این اضطراب معمولاً رفتارهای تکراری خاصی انجام می‌دهد. این رفتارها ممکن است ساعت‌های زیادی از روز را به خود اختصاص دهند. OCD فراتر از علاقه به نظم یا تمیزی است و می‌تواند زندگی فرد را مختل کند. این اختلال در همه فرهنگ‌ها و جوامع مشاهده می‌شود. پژوهش‌ها نشان می‌دهند میلیون‌ها نفر در سراسر جهان با آن زندگی می‌کنند. امروزه OCD یکی از مهم‌ترین موضوعات در روان‌شناسی بالینی محسوب می‌شود.

 

[Asteria]

تعریف علمی OCD:
OCD شامل دو مؤلفه اصلی است: وسواس‌های فکری و وسواس‌های عملی. وسواس‌های فکری افکار، تصاویر یا تکانه‌های ناخواسته‌ای هستند که به صورت مکرر وارد ذهن می‌شوند. این افکار معمولاً اضطراب و ناراحتی زیادی ایجاد می‌کنند. وسواس‌های عملی رفتارهایی هستند که فرد برای کاهش اضطراب انجام می‌دهد. این رفتارها ممکن است منطقی به نظر نرسند اما برای فرد بسیار ضروری احساس می‌شوند. بسیاری از مبتلایان می‌دانند که افکارشان اغراق‌آمیز است. با این حال نمی‌توانند آن‌ها را متوقف کنند. همین مسئله باعث رنج روانی فراوان می‌شود.

 

[Asteria]

تاریخچه شناخت این اختلال:
نشانه‌های مشابه OCD از قرن‌ها پیش توصیف شده‌اند. در گذشته این علائم گاهی به مسائل مذهبی یا نیروهای ماورایی نسبت داده می‌شدند. با پیشرفت روان‌شناسی، دیدگاه علمی نسبت به این اختلال شکل گرفت. در قرن نوزدهم روان‌پزشکان شروع به مطالعه منظم آن کردند. بعدها مشخص شد که این اختلال ریشه‌های زیستی و روان‌شناختی دارد. امروزه OCD به عنوان یک اختلال مستقل در نظام‌های تشخیصی شناخته می‌شود. پژوهش‌های مدرن به بررسی ساختار مغز و ژنتیک بیماران پرداخته‌اند. این تحقیقات درک ما را از بیماری افزایش داده‌اند.

 

[Asteria]

شیوع و آمار جهانی:
برآورد می‌شود حدود دو تا سه درصد جمعیت جهان در طول زندگی خود OCD را تجربه کنند. این اختلال در زنان و مردان تقریباً به یک اندازه دیده می‌شود. شروع بیماری اغلب در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی است. برخی افراد علائم را از دوران کودکی نشان می‌دهند. بسیاری از مبتلایان سال‌ها بدون تشخیص باقی می‌مانند. علت این مسئله شرم یا پنهان کردن علائم است. OCD می‌تواند در هر طبقه اجتماعی و فرهنگی رخ دهد. این اختلال یکی از شایع‌ترین مشکلات روان‌پزشکی محسوب می‌شود.

 

[Asteria]

وسواس‌های فکری چیست؟
وسواس‌های فکری افکاری ناخواسته و مزاحم هستند. این افکار برخلاف میل فرد وارد ذهن می‌شوند. فرد معمولاً نمی‌خواهد به آن‌ها فکر کند. موضوع این افکار می‌تواند آلودگی، آسیب رساندن، مذهب یا مسائل جنسی باشد. بسیاری از بیماران از داشتن این افکار احساس گناه می‌کنند. تلاش برای سرکوب آن‌ها معمولاً نتیجه معکوس دارد. هرچه فرد بیشتر مقاومت کند، افکار قوی‌تر بازمی‌گردند. این چرخه اضطراب شدیدی ایجاد می‌کند.

 

[Asteria]

وسواس‌های عملی چیست؟
وسواس‌های عملی رفتارهای تکراری هستند که فرد برای کاهش اضطراب انجام می‌دهد. شستن مکرر دست‌ها نمونه معروفی از این رفتارهاست. برخی افراد بارها قفل در یا شیر گاز را بررسی می‌کنند. برخی دیگر مجبورند اشیا را به شکلی خاص مرتب کنند. این رفتارها موقتاً اضطراب را کاهش می‌دهند. اما در بلندمدت باعث تقویت بیماری می‌شوند. فرد احساس می‌کند بدون انجام این رفتارها اتفاق بدی رخ خواهد داد. به همین دلیل ترک آن‌ها بسیار دشوار است.

 

[Asteria]

وسواس آلودگی:
یکی از رایج‌ترین انواع OCD وسواس آلودگی است. فرد از میکروب‌ها، بیماری‌ها یا کثیفی می‌ترسد. این ترس ممکن است بسیار شدید و غیرمنطقی باشد. بیمار ساعت‌های طولانی صرف شستشو می‌کند. گاهی پوست دست‌ها به دلیل شستشوی زیاد آسیب می‌بیند. تماس با اشیای عمومی برای این افراد دشوار است. حتی دست دادن با دیگران ممکن است اضطراب ایجاد کند. این نوع وسواس می‌تواند زندگی اجتماعی را مختل کند.

 

[Asteria]

وسواس چک کردن:
در این نوع، فرد دائماً نگران اشتباه یا حادثه است. ممکن است بارها قفل در را بررسی کند. برخی افراد ده‌ها بار به سراغ اجاق گاز می‌روند. با وجود اطمینان اولیه، شک دوباره بازمی‌گردد. این رفتار زمان زیادی را تلف می‌کند. فرد معمولاً می‌داند که قفل را بسته است، اما نمی‌تواند به حافظه خود اعتماد کند. این عدم اطمینان یکی از ویژگی‌های مهم OCD است.

 

[Asteria]

وسواس نظم و تقارن:
برخی بیماران نیاز شدیدی به نظم و تقارن دارند. آن‌ها احساس می‌کنند همه چیز باید در جای دقیق خود قرار گیرد. کوچک‌ترین بی‌نظمی می‌تواند اضطراب ایجاد کند. گاهی ساعت‌ها صرف مرتب کردن اشیا می‌شود. هدف اصلی کاهش تنش درونی است. این وضعیت با علاقه معمولی به نظم تفاوت دارد. در OCD، بی‌نظمی باعث ناراحتی شدید می‌شود. به همین دلیل زندگی روزمره تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

 

[Asteria]

افکار مذهبی و اخلاقی وسواسی:
برخی بیماران درگیر افکار مذهبی یا اخلاقی آزاردهنده هستند. آن‌ها ممکن است دائماً نگران گناه کردن باشند. تکرار دعا یا مراسم مذهبی به شکل افراطی دیده می‌شود. این افراد معمولاً بسیار مذهبی‌تر از دیگران نیستند، بلکه از افکار ناخواسته خود می‌ترسند. احساس گناه شدید می‌تواند ایجاد شود. این علائم گاهی با باورهای مذهبی اشتباه گرفته می‌شوند. تشخیص صحیح در این موارد اهمیت زیادی دارد.