تاریخ ایران از اوج تا سقوط ققنوس

[زهرا حق شناس]

اینجا داستان واقعاً سیاسی و پرتنش می‌شود.
پیش از داریوش سوم، اردشیر سوم و سپس پسرش ارشک/اردشیر چهارم بر تخت بودند. ارشک در سال ۳۳۶ پیش از میلاد به همراه خانواده‌اش به دست باگواس، خواجه قدرتمند دربار، کشته شد. پس از آن، باگواس داریوش سوم را که از شاخه‌ای دیگر از خاندان هخامنشی بود، بر تخت نشاند.

 

[زهرا حق شناس]

بنابراین داریوش سوم از ابتدا در شرایطی کاملاً آرام و عادی شاه نشد؛ انتقال قدرت با بحران و کشمکش درباری همراه بود.
حتی باگواس تصور می‌کرد می‌تواند از داریوش به‌عنوان شاهی قابل‌کنترل استفاده کند. اما وقتی داریوش نشان داد که قرار نیست تحت فرمان او باشد، باگواس تلاش کرد او را مسموم کند. نقشه شکست خورد و طبق روایت ایرانیکا، داریوش او را مجبور کرد همان جام زهر را بنوشد.

 

[زهرا حق شناس]

۳. هخامنشیان هنگام پادشاهی داریوش سوم در چه وضعیتی بودند؟
اینجا بهتره مراقب یک کلیشه باشیم:
هخامنشیان در سال ۳۳۶ پیش از میلاد یک حکومت «کاملاً فروپاشیده» نبودند.
شاهنشاهی هنوز قلمرو وسیع، ساختار اداری و ساتراپی‌ها و منابع عظیم داشت و نظام ساتراپی همچنان کار می‌کرد.
دانشنامه تاریخ جهان
اما در دهه‌های پیش از داریوش سوم، مشکلات و شورش‌های مختلفی رخ داده بود و انسجام امپراتوری نسبت به دوره‌های قدرتمندتر پیشین آسیب دیده بود. در عین حال، نباید این را با «نابودی حکومت» یکی دانست؛ این حکومت هنوز یک قدرت بزرگ منطقه‌ای بود.

 

[زهرا حق شناس]

از طرف دیگر، تهدید مقدونی هم در حال جدی‌شدن بود. در سال ۳۳۶ پیش از میلاد، فیلیپ دوم مقدونی مقدمات لشکرکشی علیه ایران را دنبال می‌کرد؛ پس از کشته‌شدن فیلیپ، پسرش اسکندر همان مسیر را ادامه داد و در سال ۳۳۴ پیش از میلاد به قلمرو هخامنشی حمله کرد.
بنابراین داریوش سوم وارث یک امپراتوری کوچک و بی‌اهمیت نبود؛ او پادشاه یک شاهنشاهی بزرگ شد که هنوز قدرت زیادی داشت، اما در دوره‌ای حساس و پرتنش قرار گرفته بود.

 

[زهرا حق شناس]

بنابراین داریوش سوم وارث یک امپراتوری کوچک و بی‌اهمیت نبود؛ او پادشاه یک شاهنشاهی بزرگ شد که هنوز قدرت زیادی داشت، اما در دوره‌ای حساس و پرتنش قرار گرفته بود.

 

[زهرا حق شناس]

 

[زهرا حق شناس]

 

[زهرا حق شناس]

 

[زهرا حق شناس]

داریوش در نهایت اکباتان را ترک کرد و به سمت مناطق شرقی رفت. مسئله دیگر فقط تعقیب یک ارتش شکست‌خورده نبود؛ داریوش تلاش می‌کرد خود را حفظ کند تا بتواند مقاومت را ادامه دهد و هنوز برایش امکان جمع‌آوری نیرو در شرق وجود داشت. ایرانیکا نیز تأکید می‌کند که حفظ جان پادشاه از نظر سیاسی اهمیت داشت، چون مرگ او می‌توانست مقاومت را بدون رهبر مشروع باقی بگذارد.
ایرانیکا آنلاین
اما در همین مرحله، وضعیت داریوش بسیار دشوار شد.
بخشی از بزرگان و فرماندهان همراه او دیگر به آیندهٔ جنگ امیدوار نبودند. بسوس، ساتراپ باختر/باکتریا و یکی از شخصیت‌های اصلی این ماجرا، همراه گروهی از بزرگان علیه داریوش وارد توطئه شد. گزارش‌های باستانی درباره انگیزهٔ دقیق بسوس یکسان نیستند؛ از جاه‌طلبی برای رسیدن به سلطنت تا تلاش برای نجات خود در برابر پیشروی اسکندر، روایت‌های متفاوتی وجود دارد.

 

[زهرا حق شناس]

در مقطعی داریوش عملاً اسیر همراهان خودش شد.
طبق گزارش منابع، او را با زنجیرهایی از جنس طلا بستند؛ تصویری که بعدها در روایت‌های تاریخی بسیار مشهور شد. هنگامی که اسکندر از اسارت داریوش باخبر شد، تلاش کرد پیش از آنکه به او برسد، پادشاه را زنده پیدا کند. اما توطئه‌گران با نزدیک شدن نیروهای مقدونی، داریوش را زخمی کردند و رها کردند و خودشان به سمت شرق گریختند.
ایرانیکا آنلاین
داریوش سوم در تابستان ۳۳۰ پیش از میلاد کشته شد. ایرانیکا این ترور را نقطهٔ پایان دودمان هخامنشی می‌داند، هرچند مقاومت ایرانیان در برابر مقدونیان بعد از مرگ او ادامه پیدا کرد.