آموزشی بررسی و شناخت لحن در داستان | انواع لحن در نویسندگی+مثال

[-pariya-]

وهم‌آلود: لحن وهم‌آلود بیشتر در ژانرهای سورئال و رئالیسم جادویی به کار می‌رود. توصیف‌ها تنش‌زا و مرموز هستند و کلمات، دلهره ایجاد می‌کنند. برشی از کتاب ترس و لرز نوشته‌ی غلامحسین ساعدی:

 

[-pariya-]

زاهد به مردها گفته بود که کسی به دریا نرود و کسی دریا نرفته بود. عامله‌ها همه روی خشکی بود. جماعت دهل‌زده، تعویذ و دعا کرده بودند، فایده نکرده بود. همه چیز ناآرام بود و چیز بدی، شب‌ها، دریا را از درون به هم می‌زد و همه را می‌ترساند.

 

[-pariya-]

خسته: این لحن به اندازه‌ی ۶ شماره‌ی قبل پرکاربرد نیست. با کش‌آمدن جمله‌ها و به کار بردن کلمات بلند و نفس‌گیر این لحن به وجود می‌آید. در ادامه بخشی از داستان ظهر گرم تیر اثر ابراهیم گلستان آورده شده است:

 

[-pariya-]

می‌دانست که تاکنون راهی دراز آمده است که پشت سر او دور می‌شود و دورتر می‌رود و کوچه‌ها و خیابان‌های دور‌دست آن درهم پیچیده‌اند و ایستاد و سربرگرداند و راه را دید که سوی بار می‌آید و پای بار می‌ماند و بار، کنار چشم‌انداز گرم، با هیکل بلند و پفال، بر ارابه استوار، درون خشک و دربسته و پوشش لعابی سفیدش از هر چیز آنسوی‌تر برتر می‌نمود.

 

[-pariya-]

البته انواع لحن روایت در داستان محدود به این هفت نمونه نیست و بررسی و شناخت لحن در داستان یک نوشته می‌تواند همزمان چند لحن را با هم منتقل کند. درست مثل وقتی که همزمان غمگین و امیدوار هستیم.

 

[-pariya-]

ابزارهایی برای ایجاد لحن در داستان و انواع آن
لحن مثل امضای نویسنده می‌ماند. یک سبک شخصی که به وسیله‌ی ابزارهای زبانی ساخته می‌شود. اصلی‌ترین این ابزارها انتخاب کلمات و توصیف‌های نویسنده هستند.

 

[-pariya-]

ما معادل با هر مفهوم و شیء کلمه‌های مختلفی داریم و هر شخصیت بر اساس لحن خود یکی از این کلمه‌ها را انتخاب می‌کند.

لحن و شیوه‌ی بیان انواع جمله‌‌ها احساسات گوینده را نشان می‌دهد. اگر فردی عصبانی باشد برای اینکه به کسی بگوید بنشیند کدام عبارت را انتخاب می‌کند؟

«لطفا بشین.»

«بتمرگ.»

«میشه بشینی؟

 

[-pariya-]

احتمالاً انتخاب شما عبارت دوم است چرا که خشم بیشتری در دل خود دارد. همین طور که دیدید برای انتقال یک مفهوم با انتخاب کلمه حس‌های متفاوتی می‌توان ایجاد کرد.

 

[-pariya-]

توصیف ابزار مهم دیگری است که نویسنده را برای بیان نگرش، عقاید و احساساتش تجهیز می‌کند. هر پدیده را به شکل‌های مختلف می‌توان توصیف کرد. برای مثال «خورشید» را می‌توان بر اساس سه لحن‌ متفاوت به تصویر کشید:

گلوله‌ی سوزان

سکه‌ی درخشان

کوره‌ی آدم‌سوزی

 

[-pariya-]

اما ابزار دیگری که به شکل‌گیری لحن کمک می‌کند علائم نگارشی است. علائم نگارشی راهنماهایی هستند تا لحن پرسشی، تعجبی، امری و… را بهتر از هم تشخیص دهیم. بازی با علائم نگارشی یک متن لحن‌های متفاوتی را ایجاد می‌کند.