موضوع نویسنده
- May
- 569
- 1,874
- مدالها
- 2
تاریخ ایران تاریخ خلیج فارس؛ از جهان باستان تا دوره معاصر
- نویسنده موضوع زهرا حق شناس
- تاریخ شروع
-
- برچسبها
- تاریخ خلیجفارس
اطلاعات موضوع
موضوع نویسنده
- May
- 569
- 1,874
- مدالها
- 2
۹. شاه عباس و بازپسگیری هرمز
در ۱۶۲۲ میلادی، نیروهای ایرانی با کمک نیروهای دریایی کمپانی هند شرقی انگلیس علیه پرتغالیها اقدام کردند و کنترل هرمز از دست پرتغال خارج شد.
این اتفاق یکی از نقاط مهم تاریخ خلیج فارس در دوره صفوی است.
اما نکته مهم این است که این پیروزی صرفاً یک نبرد نظامی نبود؛ پس از آن، بندرعباس اهمیت بیشتری پیدا کرد و مرکز تجارت منطقه تا حد زیادی از هرمز به بندرعباس منتقل شد.
یعنی مسیر داستان ما اینطوری جلو میرود:
سیراف
⬇️
رونق تجارت دریایی در دوره اسلامی
هرمز
⬇️
ظهور یک مرکز تجاری قدرتمند در قرون میانه
پرتغال
⬇️
ورود یک قدرت دریایی اروپایی و کنترل هرمز
شاه عباس
⬇️
پایان سلطه پرتغال بر هرمز و افزایش اهمیت بندرعباس
در ۱۶۲۲ میلادی، نیروهای ایرانی با کمک نیروهای دریایی کمپانی هند شرقی انگلیس علیه پرتغالیها اقدام کردند و کنترل هرمز از دست پرتغال خارج شد.
این اتفاق یکی از نقاط مهم تاریخ خلیج فارس در دوره صفوی است.
اما نکته مهم این است که این پیروزی صرفاً یک نبرد نظامی نبود؛ پس از آن، بندرعباس اهمیت بیشتری پیدا کرد و مرکز تجارت منطقه تا حد زیادی از هرمز به بندرعباس منتقل شد.
یعنی مسیر داستان ما اینطوری جلو میرود:
سیراف
⬇️
رونق تجارت دریایی در دوره اسلامی
هرمز
⬇️
ظهور یک مرکز تجاری قدرتمند در قرون میانه
پرتغال
⬇️
ورود یک قدرت دریایی اروپایی و کنترل هرمز
شاه عباس
⬇️
پایان سلطه پرتغال بر هرمز و افزایش اهمیت بندرعباس
موضوع نویسنده
- May
- 569
- 1,874
- مدالها
- 2
موضوع نویسنده
- May
- 569
- 1,874
- مدالها
- 2
موضوع نویسنده
- May
- 569
- 1,874
- مدالها
- 2
۲. ورود آلخلیفه به بحرین
در سدهٔ هجدهم، خاندان آلخلیفه به بحرین آمدند و از سال ۱۷۸۳ حکومتشان بر این جزایر شکل گرفت.
از اینجا به بعد، مسئلهٔ بحرین وارد مرحلهٔ پیچیدهتری شد؛ چون هم حکومت محلی آلخلیفه وجود داشت و هم ایران ادعاهایی نسبت به بحرین مطرح میکرد، درحالیکه بریتانیا نیز بهتدریج نقش بسیار مهمی در خلیج فارس پیدا کرد.
در سدهٔ هجدهم، خاندان آلخلیفه به بحرین آمدند و از سال ۱۷۸۳ حکومتشان بر این جزایر شکل گرفت.
از اینجا به بعد، مسئلهٔ بحرین وارد مرحلهٔ پیچیدهتری شد؛ چون هم حکومت محلی آلخلیفه وجود داشت و هم ایران ادعاهایی نسبت به بحرین مطرح میکرد، درحالیکه بریتانیا نیز بهتدریج نقش بسیار مهمی در خلیج فارس پیدا کرد.
موضوع نویسنده
- May
- 569
- 1,874
- مدالها
- 2
۳. نقش بریتانیا 🇬🇧
یکی از مهمترین قسمتهای داستان همینجاست.
بریتانیا در قرن نوزدهم با حاکم بحرین قراردادهایی بست. در ۱۸۶۱، قراردادی میان بریتانیا و حاکم بحرین منعقد شد که در آن حاکم بحرین بهعنوان حاکم مستقل معرفی شد و بریتانیا متعهد به حمایت از امنیت متصرفات او شد.
سازمان ملل - دفتر امور حقوقی
بعدها قراردادهای بیشتری میان بریتانیا و بحرین بسته شد و نفوذ بریتانیا در امور خارجی بحرین افزایش پیدا کرد.
بنابراین در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، مسئله دیگر فقط ایران و بحرین نبود؛ بریتانیا هم تبدیل به بازیگر اصلی ماجرا شده بود.
یکی از مهمترین قسمتهای داستان همینجاست.
بریتانیا در قرن نوزدهم با حاکم بحرین قراردادهایی بست. در ۱۸۶۱، قراردادی میان بریتانیا و حاکم بحرین منعقد شد که در آن حاکم بحرین بهعنوان حاکم مستقل معرفی شد و بریتانیا متعهد به حمایت از امنیت متصرفات او شد.
سازمان ملل - دفتر امور حقوقی
بعدها قراردادهای بیشتری میان بریتانیا و بحرین بسته شد و نفوذ بریتانیا در امور خارجی بحرین افزایش پیدا کرد.
بنابراین در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، مسئله دیگر فقط ایران و بحرین نبود؛ بریتانیا هم تبدیل به بازیگر اصلی ماجرا شده بود.
موضوع نویسنده
- May
- 569
- 1,874
- مدالها
- 2
۴. ادعای ایران در دورهٔ معاصر
در قرن بیستم، حکومت ایران همچنان دربارهٔ وضعیت بحرین موضع داشت.
برای نمونه، در ۱۹۵۷ طرحی در مجلس ایران مطرح شد که بحرین را بهعنوان استان چهاردهم ایران در نظر میگرفت. گزارش مأموریت سازمان ملل در سال ۱۹۷۰ نیز صراحتاً موضع آن زمان ایران را ثبت کرده است.
از طرف دیگر، بریتانیا موضع متفاوتی داشت و بحرین را یک شیخنشین عرب با روابط قراردادی با بریتانیا میدانست.
پس در این دوره دو دیدگاه کاملاً متفاوت دربارهٔ وضعیت بحرین وجود داشت.
۵. چرا سال ۱۹۶۸ خیلی مهم شد؟
در ۱۹۶۸، بریتانیا اعلام کرد که قصد دارد به روابط قراردادی خود با شیخنشینهای خلیج فارس پایان دهد و نیروهایش را از منطقه خارج کند.
این تصمیم مسئلهٔ آیندهٔ بحرین را جدیتر کرد.
در همان زمان بحث تشکیل یک اتحاد از شیخنشینهای عرب خلیج فارس مطرح شد. ایران با قرار گرفتن بحرین در چنین اتحادی مخالفت کرد.
اما در سالهای ۱۹۶۹ و ۱۹۷۰، موضع ایران به سمت راهحل دیگری رفت.
۶. سازمان ملل وارد ماجرا شد 🇺🇳
اینجا یکی از مهمترین اتفاقات تاریخ بحرین رخ داد.
در ۹ مارس ۱۹۷۰، ایران رسماً از دبیرکل سازمان ملل خواست نمایندهای اعزام شود تا دربارهٔ خواست مردم بحرین نسبت به آیندهٔ سیاسی جزایر تحقیق کند.
دبیرکل وقت سازمان ملل، او تانت (U Thant)، نمایندهٔ شخصی خود، ویتوریو وینسپیر گویچیاردی، را به بحرین فرستاد.
هیئت سازمان ملل در فاصلهٔ ۲۹ مارس تا ۱۸ آوریل ۱۹۷۰ در بحرین با گروههای مختلف جامعه، از جمله مسئولان، نمایندگان گروههای اجتماعی و افراد عادی، دیدار و گفتوگو کرد.
نکته مهم این است که این روند رفراندوم رسمی با رأیگیری عمومی و صندوق رأی به معنای معمول امروزی نبود؛ بلکه یک مأموریت حقیقتیابی سازمان ملل برای سنجش خواست عمومی مردم بود.
۷. نتیجهٔ مأموریت سازمان ملل چه شد؟
هیئت سازمان ملل نتیجه گرفت که اکثریت قاطع مردم بحرین خواهان بهرسمیتشناختهشدن هویت خود در قالب یک کشور مستقل و دارای حاکمیت بودند.
سازمان ملل
شورای امنیت سازمان ملل نیز در ۱۱ مه ۱۹۷۰ با قطعنامهٔ ۲۷۸، گزارش دبیرکل و نتیجهٔ مأموریت را تأیید کرد. منابع دیپلماتیک آمریکا نیز ثبت کردهاند که ایران در همان ماه گزارش سازمان ملل را پذیرفت.
دفتر تاریخ نویسی تاریخ آمریکا
این نقطهٔ عطف اصلی ماجراست.
یعنی در سال ۱۹۷۰، ایران عملاً ادعای خود نسبت به بحرین را کنار گذاشت.
دفتر تاریخ نویسی تاریخ آمریکا
۸. پس بحرین دقیقاً چه زمانی مستقل شد؟
بعد از حل مسئلهٔ سیاسی، بریتانیا از منطقه خارج شد.
بحرین در ۱۵ اوت ۱۹۷۱ استقلال خود را اعلام کرد.
دفتر تاریخ نویسی تاریخ آمریکا
چند روز بعد، در ۱۸ اوت ۱۹۷۱، شورای امنیت عضویت بحرین در سازمان ملل را توصیه کرد و این قطعنامه به اتفاق آرا تصویب شد.
مجمع عمومی سازمان ملل نیز در ۲۱ سپتامبر ۱۹۷۱ عضویت بحرین را پذیرفت.
بنابراین:
۱۹۷۰ → حل اختلاف ایران و بریتانیا دربارهٔ آیندهٔ بحرین و پذیرش نتیجهٔ مأموریت سازمان ملل از سوی ایران
۱۵ اوت ۱۹۷۱ → اعلام استقلال بحرین
۲۱ سپتامبر ۱۹۷۱ → عضویت بحرین در سازمان ملل
در قرن بیستم، حکومت ایران همچنان دربارهٔ وضعیت بحرین موضع داشت.
برای نمونه، در ۱۹۵۷ طرحی در مجلس ایران مطرح شد که بحرین را بهعنوان استان چهاردهم ایران در نظر میگرفت. گزارش مأموریت سازمان ملل در سال ۱۹۷۰ نیز صراحتاً موضع آن زمان ایران را ثبت کرده است.
از طرف دیگر، بریتانیا موضع متفاوتی داشت و بحرین را یک شیخنشین عرب با روابط قراردادی با بریتانیا میدانست.
پس در این دوره دو دیدگاه کاملاً متفاوت دربارهٔ وضعیت بحرین وجود داشت.
۵. چرا سال ۱۹۶۸ خیلی مهم شد؟
در ۱۹۶۸، بریتانیا اعلام کرد که قصد دارد به روابط قراردادی خود با شیخنشینهای خلیج فارس پایان دهد و نیروهایش را از منطقه خارج کند.
این تصمیم مسئلهٔ آیندهٔ بحرین را جدیتر کرد.
در همان زمان بحث تشکیل یک اتحاد از شیخنشینهای عرب خلیج فارس مطرح شد. ایران با قرار گرفتن بحرین در چنین اتحادی مخالفت کرد.
اما در سالهای ۱۹۶۹ و ۱۹۷۰، موضع ایران به سمت راهحل دیگری رفت.
۶. سازمان ملل وارد ماجرا شد 🇺🇳
اینجا یکی از مهمترین اتفاقات تاریخ بحرین رخ داد.
در ۹ مارس ۱۹۷۰، ایران رسماً از دبیرکل سازمان ملل خواست نمایندهای اعزام شود تا دربارهٔ خواست مردم بحرین نسبت به آیندهٔ سیاسی جزایر تحقیق کند.
دبیرکل وقت سازمان ملل، او تانت (U Thant)، نمایندهٔ شخصی خود، ویتوریو وینسپیر گویچیاردی، را به بحرین فرستاد.
هیئت سازمان ملل در فاصلهٔ ۲۹ مارس تا ۱۸ آوریل ۱۹۷۰ در بحرین با گروههای مختلف جامعه، از جمله مسئولان، نمایندگان گروههای اجتماعی و افراد عادی، دیدار و گفتوگو کرد.
نکته مهم این است که این روند رفراندوم رسمی با رأیگیری عمومی و صندوق رأی به معنای معمول امروزی نبود؛ بلکه یک مأموریت حقیقتیابی سازمان ملل برای سنجش خواست عمومی مردم بود.
۷. نتیجهٔ مأموریت سازمان ملل چه شد؟
هیئت سازمان ملل نتیجه گرفت که اکثریت قاطع مردم بحرین خواهان بهرسمیتشناختهشدن هویت خود در قالب یک کشور مستقل و دارای حاکمیت بودند.
سازمان ملل
شورای امنیت سازمان ملل نیز در ۱۱ مه ۱۹۷۰ با قطعنامهٔ ۲۷۸، گزارش دبیرکل و نتیجهٔ مأموریت را تأیید کرد. منابع دیپلماتیک آمریکا نیز ثبت کردهاند که ایران در همان ماه گزارش سازمان ملل را پذیرفت.
دفتر تاریخ نویسی تاریخ آمریکا
این نقطهٔ عطف اصلی ماجراست.
یعنی در سال ۱۹۷۰، ایران عملاً ادعای خود نسبت به بحرین را کنار گذاشت.
دفتر تاریخ نویسی تاریخ آمریکا
۸. پس بحرین دقیقاً چه زمانی مستقل شد؟
بعد از حل مسئلهٔ سیاسی، بریتانیا از منطقه خارج شد.
بحرین در ۱۵ اوت ۱۹۷۱ استقلال خود را اعلام کرد.
دفتر تاریخ نویسی تاریخ آمریکا
چند روز بعد، در ۱۸ اوت ۱۹۷۱، شورای امنیت عضویت بحرین در سازمان ملل را توصیه کرد و این قطعنامه به اتفاق آرا تصویب شد.
مجمع عمومی سازمان ملل نیز در ۲۱ سپتامبر ۱۹۷۱ عضویت بحرین را پذیرفت.
بنابراین:
۱۹۷۰ → حل اختلاف ایران و بریتانیا دربارهٔ آیندهٔ بحرین و پذیرش نتیجهٔ مأموریت سازمان ملل از سوی ایران
۱۵ اوت ۱۹۷۱ → اعلام استقلال بحرین
۲۱ سپتامبر ۱۹۷۱ → عضویت بحرین در سازمان ملل
موضوع نویسنده
- May
- 569
- 1,874
- مدالها
- 2
۹. پس جملهٔ «بحرین را ایران از دست داد» دقیق است؟
برای یک متن تاریخی، بهتره این جمله رو همینطوری ننویسیم؛ چون بخش مهمی از روند را حذف میکند.
دقیقتر این است که بگوییم:
ایران در سال ۱۹۷۰، پس از مأموریت حقیقتیابی سازمان ملل و نتیجهای که خواست اکثریت مردم بحرین را استقلال اعلام میکرد، ادعای خود نسبت به بحرین را کنار گذاشت؛ بحرین نیز در اوت ۱۹۷۱ استقلال خود را اعلام کرد.
برای یک متن تاریخی، بهتره این جمله رو همینطوری ننویسیم؛ چون بخش مهمی از روند را حذف میکند.
دقیقتر این است که بگوییم:
ایران در سال ۱۹۷۰، پس از مأموریت حقیقتیابی سازمان ملل و نتیجهای که خواست اکثریت مردم بحرین را استقلال اعلام میکرد، ادعای خود نسبت به بحرین را کنار گذاشت؛ بحرین نیز در اوت ۱۹۷۱ استقلال خود را اعلام کرد.
موضوع نویسنده
- May
- 569
- 1,874
- مدالها
- 2
در سال ۲۰۲۴، در بیانیهٔ نشست سران اتحادیه عرب در بحرین از عنوان «Arabian Gulf» استفاده شد. ایران در واکنش، در نامهای رسمی به سازمان ملل این نامگذاری را رد و بر نام «Persian Gulf» تأکید کرد. این رویداد بخشی از اختلاف معاصر بر سر نام این پهنهٔ آبی است و به معنای تغییر رسمی نام آن در سازمان ملل نیست.
موضوع نویسنده
- May
- 569
- 1,874
- مدالها
- 2
اختلاف بر سر نام این پهنهٔ آبی سابقهای طولانی دارد و در دورهٔ معاصر فقط به کتابها و اسناد محدود نمانده؛ حتی به نقشههای اینترنتی هم رسیده است.
۱. ماجرای Google Maps در سال ۲۰۱۲
در ۲۰۱۲ کاربران متوجه شدند که Google Maps در بعضی نسخهها نام Persian Gulf را از روی نقشه حذف کرده و خود پهنهٔ آبی را بدون نام نشان میدهد.
این موضوع در ایران با واکنش مقامهای دولتی روبهرو شد. ایران اعلام کرد در صورت ادامهٔ این وضعیت، امکان پیگیری حقوقی علیه گوگل را بررسی میکند.
گوگل در آن مقطع توضیح داده بود که در برخی مناطق، وقتی دربارهٔ نام یک مکان اختلاف وجود دارد، ممکن است اصلاً نامی روی نقشه نمایش داده نشود.
۲. نمایش دو نام در Google Maps
در سالهای بعد، شیوهٔ نمایش گوگل تغییر کرد. در برخی مناطق و زبانها، نقشه از «Persian Gulf (Arabian Gulf)» استفاده کرد؛ یعنی هر دو عنوان را کنار هم نمایش داد.
این مسئله بخشی از سیاست کلی Google Maps برای مکانهایی است که نامشان میان کشورها متفاوت است. نمونهٔ مشابه آن، نمایش نامهای متفاوت برای برخی عوارض جغرافیایی مورد اختلاف میان کشورهای دیگر است.
بنابراین گوگل با نمایش دو نام، خودش رسماً نام تاریخی «خلیج فارس» را لغو نکرد؛ بلکه نحوهٔ نمایش نام را بر اساس منطقه و زبان تنظیم کرد.
۳. اتفاق سال ۲۰۲۴؛ بیانیهٔ بحرین
ماجرای دیگری در ۱۶ مه ۲۰۲۴ اتفاق افتاد.
در نشست سران کشورهای عضو اتحادیهٔ عرب در منامه، بحرین، «بیانیهٔ بحرین» صادر شد. در بخشی از این بیانیه از عبارت Arabian Gulf استفاده شد.
این موضوع با واکنش ایران مواجه شد و ایران در ژوئیهٔ ۲۰۲۴ در نامهای رسمی به سازمان ملل نسبت به استفاده از این عنوان اعتراض کرد و بر کاربرد Persian Gulf تأکید کرد.
پس اتفاق ۲۰۲۴ را نباید اینطور نوشت که «نام خلیج فارس رسماً تغییر کرد». دقیقتر این است که بگوییم:
در سال ۲۰۲۴، استفادهٔ رسمی اتحادیهٔ عرب از عنوان Arabian Gulf در بیانیهٔ بحرین، موجب اعتراض رسمی ایران و ادامهٔ اختلاف دیپلماتیک بر سر نام این پهنهٔ آبی شد.
۴. ماجرای جدیدتر و ارتباطش با Google Maps
یک نمونهٔ جالب دیگر در ۲۰۲۵ دربارهٔ خلیج مکزیک اتفاق افتاد.
دولت آمریکا نام «Gulf of Mexico» را برای استفادهٔ داخلی در آمریکا به Gulf of America تغییر داد و Google Maps نیز اعلام کرد نام نمایشدادهشده را بر اساس منطقهٔ کاربر تنظیم خواهد کرد: در آمریکا «Gulf of America»، در مکزیک «Gulf of Mexico» و در بسیاری از مناطق خارج از این دو کشور هر دو نام نمایش داده میشوند.
جالب اینکه Reuters در همین گزارش به سابقهٔ Persian Gulf (Arabian Gulf) در Google Maps اشاره کرده است.
پس این اتفاق ۲۰۲۵ را میتوان بهعنوان نمونهای برای توضیح سیاست نامگذاری منطقهای Google Maps آورد، نه اینکه آن را با اختلاف ایران و کشورهای عربی یکی بدانیم.
۱. ماجرای Google Maps در سال ۲۰۱۲
در ۲۰۱۲ کاربران متوجه شدند که Google Maps در بعضی نسخهها نام Persian Gulf را از روی نقشه حذف کرده و خود پهنهٔ آبی را بدون نام نشان میدهد.
این موضوع در ایران با واکنش مقامهای دولتی روبهرو شد. ایران اعلام کرد در صورت ادامهٔ این وضعیت، امکان پیگیری حقوقی علیه گوگل را بررسی میکند.
گوگل در آن مقطع توضیح داده بود که در برخی مناطق، وقتی دربارهٔ نام یک مکان اختلاف وجود دارد، ممکن است اصلاً نامی روی نقشه نمایش داده نشود.
۲. نمایش دو نام در Google Maps
در سالهای بعد، شیوهٔ نمایش گوگل تغییر کرد. در برخی مناطق و زبانها، نقشه از «Persian Gulf (Arabian Gulf)» استفاده کرد؛ یعنی هر دو عنوان را کنار هم نمایش داد.
این مسئله بخشی از سیاست کلی Google Maps برای مکانهایی است که نامشان میان کشورها متفاوت است. نمونهٔ مشابه آن، نمایش نامهای متفاوت برای برخی عوارض جغرافیایی مورد اختلاف میان کشورهای دیگر است.
بنابراین گوگل با نمایش دو نام، خودش رسماً نام تاریخی «خلیج فارس» را لغو نکرد؛ بلکه نحوهٔ نمایش نام را بر اساس منطقه و زبان تنظیم کرد.
۳. اتفاق سال ۲۰۲۴؛ بیانیهٔ بحرین
ماجرای دیگری در ۱۶ مه ۲۰۲۴ اتفاق افتاد.
در نشست سران کشورهای عضو اتحادیهٔ عرب در منامه، بحرین، «بیانیهٔ بحرین» صادر شد. در بخشی از این بیانیه از عبارت Arabian Gulf استفاده شد.
این موضوع با واکنش ایران مواجه شد و ایران در ژوئیهٔ ۲۰۲۴ در نامهای رسمی به سازمان ملل نسبت به استفاده از این عنوان اعتراض کرد و بر کاربرد Persian Gulf تأکید کرد.
پس اتفاق ۲۰۲۴ را نباید اینطور نوشت که «نام خلیج فارس رسماً تغییر کرد». دقیقتر این است که بگوییم:
در سال ۲۰۲۴، استفادهٔ رسمی اتحادیهٔ عرب از عنوان Arabian Gulf در بیانیهٔ بحرین، موجب اعتراض رسمی ایران و ادامهٔ اختلاف دیپلماتیک بر سر نام این پهنهٔ آبی شد.
۴. ماجرای جدیدتر و ارتباطش با Google Maps
یک نمونهٔ جالب دیگر در ۲۰۲۵ دربارهٔ خلیج مکزیک اتفاق افتاد.
دولت آمریکا نام «Gulf of Mexico» را برای استفادهٔ داخلی در آمریکا به Gulf of America تغییر داد و Google Maps نیز اعلام کرد نام نمایشدادهشده را بر اساس منطقهٔ کاربر تنظیم خواهد کرد: در آمریکا «Gulf of America»، در مکزیک «Gulf of Mexico» و در بسیاری از مناطق خارج از این دو کشور هر دو نام نمایش داده میشوند.
جالب اینکه Reuters در همین گزارش به سابقهٔ Persian Gulf (Arabian Gulf) در Google Maps اشاره کرده است.
پس این اتفاق ۲۰۲۵ را میتوان بهعنوان نمونهای برای توضیح سیاست نامگذاری منطقهای Google Maps آورد، نه اینکه آن را با اختلاف ایران و کشورهای عربی یکی بدانیم.
