حقوق حقوق مادر نسبت به فرزندها

[جک_اسپارو(:]

از آنجا که پدر و مادر واسطه فیض الهی به فرزندان هستند، و رضای خدا در رضای ایشان است و احسان به والدین در قرآن در کنار عبادتخدا واجب شمرده شده است، از اینرو لازم است که حقوق آنها را بشناسیم و در برآوردن آن بکوشیم؛ چراکه برآوردن حقوق پدر و مادر جز از طریق آشنایی با حقوق ایشان امکان ندارد.

 

[جک_اسپارو(:]

اهمیت حقوق پدر و مادر
[ویرایش]
۱- در سوره‌های بقره/۸۳،[۲] نساء/۳۶،[۳] انعام/۵۱[۴] و اسراء/۲۳[۵] نیکی به والدین بلافاصله پس از مساله توحید قرار گرفته است. این امر بیانگر آن است که در اسلام تا چه اندازه بر اهمیت حقوق پدر و مادر تاکید شده است.
۲- احترام به پدر و مادر از اوصاف برجسته انبیاء الهی مانند حضرت یحیی، مسیح، نوح، ابراهیم (علیهم‌السّلام) بر شمرده شده است. از قول حضرت یحیی در قرآن نقل شده است که: «خدا من را طوری خلق کرد که نسبت به پدر و مادرم خوش رفتار باشم.» قرآن این مطلب را در مورد حضرت عیسی (علیه‌السلام) نیز بیان می‌کند: «خدا مرا طوری خلق نکرد که نسبت به مادرم بدرفتار باشم.» باز در جای دیگر می‌فرماید: «من نسبت به مادرم نیک رفتارم.»
همچنین پیامبر اسلام (علیه‌السّلام) در جواب سؤال فردی که از او پرسید: «من اعظم حقا علی الرجل؟»، یعنی: «چه کسانی بزرگترین حق را بر فرد دارند؟» فرمودند: «والداه»، یعنی «پدر و مادرش». [۶]

 

[جک_اسپارو(:]

- تقدم حق مادر بر پدر
[ویرایش]
در ذیل به بیان چند حدیث، درخصوص تقدم حق مادر بر حق پدر می‌پردازیم:
۱- جاء رجل آخر قائلا یا رسول الله (علیه‌السّلام) من احق الناس بحسن صحابتی؟ «قال: «امک» قال: «ثم من؟» قال: «امک» قال: «ثم من؟» قال: «امک» قال: «ثم من؟» قال: «ابوک». [۷]
۲- جاء رجل فسال رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ع*ن بر الوالدین فقال «ابرر امک، ابررامک، ابرر امک، ابرر اباک، ابرر اباک، ابرر اباک». [۸]
در این حدیث نیکی به مادر قبل از نیکی به پدر ذکر شده و تکرار هر دو نشانگر اهمیت نیکی به والدین است.
۳- ع*ن الامام الباقر (علیه‌السّلام) : «ان موسی بن عمران قال: «یا رب اوصنی» قال: «اوصیک بی» قال: «یا رب اوصنی» قال: «اوصیک بی» ثلاثا قال: «یا رب اوصنی» قال: «اوصیک بامک» قال: «یا رب اوصنی» قال: «اوصیک بامک» قال: «یا رب اوصنی» قال: «اوصیک بابیک». [۹]
در این حدیث خداوند (عزوجل) ابتدا دو مرتبه حضرت موسی (علیه‌السّلام) را سفارش به خودش می‌کند سپس دو مرتبه پیامبرش را سفارش به مادر می‌کند آنگاه یک مرتبه او را سفارش به پدر می‌کند.»

 

[جک_اسپارو(:]

نکته‌های زیر از این حدیث بدست می‌آید:
الف خداوند سفارش به مادر را قبل از سفارش به پدر ذکر می‌کند.
ب خداوند سفارش به مادر را همردیف سفارش به خود قرار داده است.
ج خداوند حضرت موسی (علیه‌السّلام) را - که هم پیامبر است و هم معصوم از خطاست - به مادرش سفارش می‌کند و این سفارش را دو مرتبه، تکرار می‌کند که این امر اهمیت حق مادر را می‌رساند.
۴- پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمودند: «حق مادر دو برابر حق پدر است.» [۱۰]
۵- قال علی بن الحسین (علیه‌السّلام): «اوجبها علیک حق امک ثم حق ابیک». [۱۱]
۶- جاء رجل الی رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) قال: «یا رسول الله: ‌ای الوالدین اعظم حقا. قال : «التی حملته بین الجنبین.» [۱۲]
۷- پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌فرماید: «یوصیکم الله بامهاتکم ثم یوصیکم بامهاتکم، ثم یوصیکم بامهاتکم ثم یوصیکم بالاقرب فالاقرب»
۸- در کتاب فقه الرضا (علیه‌السّلام) آمده است که: «و اعلم ان حق الام الزم الحقوق و اوجب»
۹- خداوند به موسی (علیه‌السّلام) می‌فرماید: «الا ان رضاها رضائی و سخطها سخطی» یعنی» ‌ای موسی آگاه باش که رضای مادر رضای من است و خشم مادر خشم من است».

 

[جک_اسپارو(:]

۴ - ناتوانی در ادای حق مادر
[ویرایش]
امام سجاد (علیه‌السّلام) در رسالة الحقوق در مورد حقوق مادر می‌فرماید: «حق مادرت این است که بدانی او به گونه‌ای تو را حمل کرده است که هیچ ک.س چنین لطفی به دیگری نمی‌کند و او تو را حفظ و نگهبانی کرد و باکی نداشت که خود گرسنه باشد و تو را سیر سازد و خود تشنه بماند و تو را سیراب سازد و خود برهنه باشد و تو را بپوشاند و خود در معرض تابش شدید آفتاب قرار گیرد ولی برای تو سایه‌ای از محبت ایجاد کند و خود رنج بیداری کشد ولی آسایش تو را فراهم سازد و از سرما و گرما حفظت کرد تا از آن او باشی. پس هر آینه توان سپاسگزاری او را نداری مگر به کمک خدا و مددرسانی او». [۱۳]
در روایت آمده است که روزی فردی از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) پرسید: «ما حق الوالدة؟» پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) جواب دادند: «هیهات هیهات لو انه عدد رمل عالج و قطر المطر ایام الدنیا قام بین یدیها ما عدل ذلک یوم حملته فی بطنها». یعنی هرگز نخواهی توانست! هرگز نخواهی توانست! اگر فرزند به تعداد ریگهای بیابان و قطرات باران در جهان، در ادای حق مادر بکوشد معادل روزی که مادر فرزند را در شکمش حمل می‌کرد نمی‌شود». [۱۴]
همچنین روزی فردی به پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) گفت: «من مادر پیرم را به پشتم حمل می‌کنم و از روزی‌ام به او می‌خورانم. آیا حق مادرم را به جا آورده‌ام؟» پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمودند: «نه، زیرا که مادرت نیز تو را حمل کرد و نیز از شیره جانش به تو خورانید.» بنابراین هر چه انسان در دوران پیری در حق مادر بکوشد مادر نیز در دوران کودکی آن را برای فرزند انجام داده است. در ادامه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمودند: «و کانت تصنع ذلک لک و هی تحب حیاتک و انت تصنع هذا بها و تحب مماتها»، یعنی: «مادرت در تمامی مراحل، کارهایی که برای تو می‌کرد آرزوی زنده ماندنت را می‌کرد، در حالی که تو آن کارها را می‌کنی و آرزوی مرگ مادر پیرت را داری». [۱۵]