تاریخ جهان دروازه‌های داغ؛ سه روز در برابر امپراتوری

[زهرا حق شناس]

«دروازه‌های داغ؛ سه روز در برابر امپراتوری»

 

[زهرا حق شناس]

۱. ترموپیل کجاست و چرا مهم بود؟
ترموپیل یک گذرگاه باریک در یونان بود که بین کوه‌ها و دریا قرار داشت. در روزگار باستان، این گذرگاه بسیار باریک‌تر از امروز بود و به همین دلیل برای دفاع در برابر سپاهی که از شمال به سمت جنوب حرکت می‌کرد، اهمیت نظامی زیادی داشت.
در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، همین گذرگاه به صحنه یکی از مشهورترین نبردهای جنگ‌های ایران و یونان تبدیل شد.
در یک طرف، سپاه خشایارشا یکم، شاه هخامنشی، قرار داشت و در طرف دیگر، نیروهایی از دولت‌شهرهای یونانی که در برابر پیشروی ایران ایستاده بودند. فرماندهی نیروی اصلی مدافع در ترموپیل با لئونیداس یکم، شاه اسپارت بود.

 

[زهرا حق شناس]

۲. اصلاً چرا خشایارشا به یونان حمله کرد؟
برای فهم ترموپیل، باید چند سال عقب‌تر برویم.
در زمان داریوش یکم، ایرانیان در سال ۴۹۰ پیش از میلاد به یونان لشکرکشی کردند و در نبرد ماراتن شکست خوردند.
داریوش پیش از آنکه بتواند لشکرکشی دیگری انجام دهد، در سال ۴۸۶ پیش از میلاد درگذشت.
پس ادامهٔ این پروژه به پسرش، خشایارشا، رسید.
خشایارشا پس از رسیدن به سلطنت، برای لشکرکشی بزرگی به یونان آماده شد. آماده‌سازی این حمله چند سال طول کشید و برای آن نیرو و تجهیزات فراوانی از بخش‌های مختلف امپراتوری گردآوری شد.

 

[زهرا حق شناس]

ترموپیل یک نبرد جداافتاده نبود؛ بخشی از لشکرکشی بزرگ خشایارشا در سال ۴۸۰ پیش از میلاد بود.

 

[زهرا حق شناس]

۳. خشایارشا چگونه به سمت یونان حرکت کرد؟
سپاه خشایارشا از سمت شمال وارد یونان شد.
ایرانیان برای این لشکرکشی از مسیرهای زمینی و دریایی استفاده کردند و پیش از رسیدن به ترموپیل، تدارکات گسترده‌ای برای ارتش و حیوانات بارکش فراهم شده بود. منابع درباره تعداد دقیق نیروهای خشایارشا اعداد بسیار بزرگی ارائه کرده‌اند، اما پژوهش‌های جدید این اعداد باستانی را اغراق‌آمیز می‌دانند. ایرانیکا برای نیروی اصلی خشایارشا رقمی بسیار پایین‌تر از اعداد مشهور هرودوت مطرح می‌کند و تأکید دارد که ارقام میلیونی قابل اعتماد نیستند.

 

[زهرا حق شناس]

«منابع باستانی اعداد بسیار بزرگی برای سپاه خشایارشا ذکر کرده‌اند، اما پژوهشگران امروزی این اعداد را اغراق‌آمیز می‌دانند و تعداد واقعی نیروها محل بحث است.»

 

[زهرا حق شناس]

۴. چرا یونانی‌ها ترموپیل را انتخاب کردند؟
یونانی‌ها می‌دانستند که اگر بخواهند در یک دشت باز با سپاه بسیار بزرگ‌تر ایران روبه‌رو شوند، شرایط برایشان بسیار دشوار خواهد بود.
پس باید جایی را انتخاب می‌کردند که جغرافیا بخشی از قدرت دفاعی‌شان شود.
ترموپیل دقیقاً چنین جایی بود.
گذرگاه باریک باعث می‌شد تعداد زیاد نیروهای مهاجم نتوانند به‌راحتی همهٔ نیروهایشان را هم‌زمان وارد درگیری کنند.

 

[زهرا حق شناس]

گذرگاه باریک باعث می‌شد تعداد زیاد نیروهای مهاجم نتوانند به‌راحتی همهٔ نیروهایشان را هم‌زمان وارد درگیری کنند.
در کنار ترموپیل، نیروی دریایی یونان نیز در آرتمیزیوم مستقر شد؛ بنابراین طرح دفاعی یونانی‌ها فقط زمینی نبود و قرار بود مسیر حرکت نیروهای ایرانی از راه خشکی و دریا همزمان محدود شود.

 

[زهرا حق شناس]

۵. لئونیداس و نیروهای یونانی
لئونیداس، شاه اسپارت، فرمانده نیروی اصلی مدافع بود.
مشهورترین بخش این نیرو ۳۰۰ اسپارتی بود.
اما این تصور که «فقط ۳۰۰ نفر در ترموپیل بودند» دقیق نیست.
نیروهای دیگری از دولت‌شهرهای یونانی نیز در گذرگاه حضور داشتند و تعداد کل مدافعان در آغاز نبرد چند هزار نفر بود. برآورد دقیق تعداد نیروها محل بحث است، اما منابع پژوهشی رقم اولیه‌ای در حدود ۷۰۰۰ نفر را مطرح می‌کنند.
پس:
۳۰۰ اسپارتی = بخشی از نیروی مدافع، نه کل ارتش یونان.
این یکی از نکته‌هایی است که برای یک تاپیک تاریخی دقیق خیلی خوبه حتماً بنویسی.

 

[زهرا حق شناس]

۶. سه روز نبرد
و حالا می‌رسیم به خودِ صحنه.
سپاه خشایارشا به ترموپیل رسید.
نیروهای یونانی در گذرگاه موضع گرفتند.
چون مسیر باریک بود، ایرانیان نمی‌توانستند تمام توان عددی خود را به شکل هم‌زمان وارد نبرد کنند.
درگیری‌ها ادامه پیدا کرد.
نیروهای ایرانی تلاش کردند موضع یونانیان را بشکنند و یونانی‌ها نیز از موقعیت جغرافیایی گذرگاه استفاده می‌کردند.
حتی نیروهایی که هرودوت آنها را جاودانان/Immortals می‌نامد، در نبرد وارد عمل شدند؛ فرماندهی آنها با هیدارنس بود. اما در مرحلهٔ اولیه نتوانستند موضع یونانیان را در خود گذرگاه بشکنند.
نبرد در مجموع حدود سه روز ادامه یافت.