آموزشی ساختار ادبیات نمایشی

[-pariya-]

ساختار نمايش هاي كلاسيك :اين ساختار توسط "گوستاو فريتاگ" نمايشنامه نويس آلماني عنوان شد. به عقيده او نمايش به ۵ پرده تقسيم مي شود.

مقدمه چيني
گره افكني يا كشمكش
اوج
تحليل
فرود

 

[-pariya-]

وضعيت عادي، زمينه چيني (مقدمه) :اطلاعات اوليه داستاني از طريق مقدمه و گفتگوهاي اوليه صورت مي گيرد. منظور از وضعيت عادي، هنگامي است كه هنوز درگيري و حادثه اي رخ نداده بلكه ما با زمينه داستاني، شخصيت ها و كل اثر آشنا مي شويم. هنگامي كه وضعيت عادي آشفته مي شود اثر دراماتيك خلق مي گردد.
.

 

[-pariya-]

وضعيت در اماتيك، گره افكني (كشمكش) :در ادبيات نمايشي گره و كشمكش اولين عنصري است كه بايد وجود داشته باشد تا نمايش شكل بگيرد. در وضعيت دراماتيك اگر همه چيز بر حالت معمولي و روال عادي خود باشد (مانند وضعيت عادي) آشفته و دگرگون مي شود

 

[-pariya-]

به اين مثال توجه كنيد‌:

وضعيت عادي يك كلاس آن است كه هر روز در كلاس درس شاگردان سر كلاس حاضر مي شوند معلم هم درس مي دهد، كلاس تعطيل مي شود، هر كسي به خانه اش مي رود و صبح روز بعد دوباره كلاسي ديگر آغاز مي شود (تا اينجا وضعيت عادي است) اما اگر يك روز در همين كلاس ناگهان مردي وارد شود و از معلم و يا شاگردان بخواهد كه او را پنهان كنند، وضعيت عادي به هم مي ريزد و به عبارتي گره و كشمكش شكل مي گيرد.

 

[-pariya-]

از اينجا به بعد ما به عنوان مخاطب علاقمند هستيم تا بقيه ي حادثه را دنبال كنيم. اما تا هنگامي كه وضعيت عادي است چيزي براي جذب شدن مخاطب وجود ندارد. وضعيت دراماتيك كه در آن گره و كشمكش وجود دارد آنقدر پيش مي رود كه به نقطه اوج مي رسد. كشمكش يا ستيز در نمايشنامه همواره با دو نيرو شكل مي گيرد :

 

[-pariya-]

نيروي مخالف (آنتاگونيست) + هدف + شخص بازي محوري (پروتاگونيست) = كشمكش

نكته :هر چقدر كشمكش يك اثر نمايشي داراي تضاد بيشتري باشد درام، جذاب تر خواهد بود، حوادث جذاب تري شكل مي گيرد. همچنين كشمكشي قوي تر و جذاب تر است كه در آن نيروي پروتاگونيست و آنتاگونيست با هم يكسان باشند.

.

 

[-pariya-]

نكته :منظور از پروتاگونيست همان شخص بازي محوري است يعني كسي كه وضعيت عادي را آشفته مي كند. اولين قدم نمايشي را پروتاگونيست بر ميدارد. معمولا تماشاگر با قهرمان يا پروتاگونيست همذات پنداري دارد كه به آن قهرمان سمپاتيك هم مي گويند

 

[-pariya-]

انواع كشمكش

كشمكش انسان بر ضد سرنوشت :مانند اغلب نمايشنامه هاي يونان كه بر پايه ي قضا و قدر و كشمكش آدمي بر ضد سرنوشت است. مانند نمايشنامه "اديپ پادشاه".
كشمكش انسان با جامعه :در اينجا بيشتر، ديدگاه اجتماعي و سياسي فرد مطرح مي شود. فرد در مقابل جامعه خود قرار مي گيرد. مانند نمايشنامه "دشمن مردم" اثر ايبسن كه در آن مبارزه دكتر "استوك مان" با مقررات بهداشتي جامعه وجود دارد.

 

[-pariya-]

كشمكش انسان با خود :در اينجا شخص بازي محوري و مخالف در يك نفر وجود دارد. و گاه تاثيرات فلسفي و ديني نيز در آن ديده مي شود. برخورد فرد با درون يا وجدان خود از جمله اين كشمكش هاست. مانند نمايشنامه "هملت"
كشمكش فرد با فرد :ادبيات نمايشي بيشتر با اين نوع كشمكش سروكار دارد. مانند اغلب ملودارم ها، ستيز يا كشمكش ميان شخصيت مثبت و منفي. مانند نمايشنامه "رومئو و ژولیت".

 

[-pariya-]

نقطه اوج :هنگامی که دو نیرو با هم به ستیز و کشمکش برخواستند به بحران می رسیم. یعنی نقطه ای که در آن انگیزه های عمل شخصیت ها در بافت نمایشی آشکار می شود. پس از آن اوج داستان ظاهر می شود. جاییکه ستیز نهایی صورت می گیرد. در این نقطه مشخص می شود که کدام نیرو بر دیگری پیروز می گردد.