آموزشی میت یا افسانه در نویسندگی

[-pariya-]

پیشینه استفاده از کلمه اسطوره در زبان فارسی
در سراسر ادبیات کلاسیک فارسی فقط یک‌جا کلمه اسطوره آمده است یعنی آنجا که هشتصد سال پیش خاقانی شروانی در بیتی از قصیده خود می‌گوید:

 

[-pariya-]

قفل اسطوره ارسطو را / بر در احسن الملل منهید

اول آنکه در آن زمان در زبان فارسی اسطوره به صورت مفرد واژه اساطیر وجود نداشته و در زبان عربی آن زمان هم استفاده نمی‌شده. دوم، در آن مقطع زمانی در ایران واکنش شدیدی در برابر نفوذ فلسفه یونانی جریان داشته.

 

[-pariya-]

سوم، خاقانی یک شاعر متشرع ضد فلسفی است و البته که به‌کار گرفتن دو کلمه‌ی اسطوره و ارسطو با هم از نظر وی بنا به شاعر بودن ایشان می‌توانسته زیباتر جلوه کند. چهارم، منظور وی از اسطوره همان افسانه‌های کهن نیست، زیرا در حقیقت ارسطو هیچ میت یا افسانه‌ای هم ننوشته یا نگفته است

 

[-pariya-]

همچنین وی پرچمدار سیر اندیشه عقلانی در یونان باستان بوده. بنابر‌این منظور خاقانی از اسطوره «نوشته‌های ارسطو» بوده و این واژه را برای اعمال صنعت ادبی به‌کار برده.

 

[-pariya-]

۴– پیشینه کلمه افسانه در زبان فارسی
در زبان فارسی کلمه افسانه سابقه بسیار قدیمی دارد. از نظر لغوی در فرهنگ پهلوی، ایران‌شناس معروف ساموئل نیبرگ واژه‌های افسانه و افسون ‌و اوسان را هم ریشه می‌داند

 

[-pariya-]

و در ذیل واژه پهلوی apa-sū-tak به معنای افسانه می‌آورد که ریشه sū در پهلوی همان sah در اوستایی و ah در فارسی باستان به معنای «سخن گفتن» است. واژه‌ی افسانه در نخستین آثار زبان و ادبیات فارسی مربوط به استادان بزرگ آن عرصه در معانی «شهرت»، «دروغ» و «داستان خیالی» به‌کار رفته است

 

[-pariya-]

پیشینه استفاده از کلمه افسانه در زبان فارسی
چند نمونه از اشعار شاعران کلاسیک پارسی‌گوی ایرانی آورده می‌شود که سابقه بسیار قدیمی استفاده از کلمه افسانه را در زبان فارسی نشان می‌دهد:

۱- فردوسی

از آبگیره یکی خانه کرد / و زان خانه گیتی پر افسانه کرد

 

[-pariya-]

اینجا شاعر «افسانه» را در معنای «شهرت» به‌کار برده است. شهرتی که سرتاسر حقیقت است.

تو این را دروغ و فسانه مدان / به یکسان روشن زمانه مدان

در این بیت افسانه به معنای «دروغ» آمده است.

 

[-pariya-]

خیام

در پرده‌ی اسرار کسی را ره نیست/ زین تعبیر جان هیچ ک.س آگه نیست

جز در دل خاک تیره منزلگه نیست / فریاد که این فسانه‌ها کوته نیست

در این رباعی شاعر افسانه را به معنی «داستان خیالی» به‌کار می‌برد.

 

[-pariya-]

۳- مولانا

در مصراع اول و دوم این بیت

چون جان تو شد در هوا ز افسانه شیرین ما / فانی شو و چون عاشقان افسانه شو افسانه شو

افسانه را در مفهوم «داستان خیالی» و «آوازه» به‌کار برده است.