آموزشی نقش ضرب‌المثل‌ها در ترجمه

[Tootia]

ضرب‌المثل‌ها عصاره‌ی فرهنگ، تاریخ و جهان‌بینی یک ملت هستند که در قالب جملاتی کوتاه و پندآموز تبلور یافته‌اند. آن‌ها به زبان، رنگ و بوی زندگی و اصالت می‌بخشند و در عین حال، یکی از پیچیده‌ترین چالش‌ها در فرایند ترجمه محسوب می‌شوند.

 

[Tootia]

نقش ضرب‌المثل‌ها در ترجمه (از انگلیسی به فارسی و بالعکس):


۱.فراتر از کلمات←در ترجمه‌ی ضرب‌المثل، ترجمه‌ی «تحت‌اللفظی» معمولاً فاجعه‌بار است؛ زیرا ضرب‌المثل‌ها معنای خود را از بستر فرهنگی می‌گیرند، نه لزوماً از تک‌تک کلمات. برای مثال، عبارت انگلیسی "It’s raining cats and dogs" اگر کلمه به کلمه ترجمه شود، بی‌معناست و باید از معادل فرهنگی آن یعنی «باران به شدت می‌بارد» یا در برخی موارد «تگرگ می‌بارد» استفاده کرد.

 

[Tootia]

۲.معادل‌یابی فرهنگی (Cultural Equivalence)← هنرمندترین مترجم کسی است که بتواند «معادل فرهنگی» یا "Functional Equivalence" پیدا کند. یعنی ضرب‌المثلی در زبان مقصد که دقیقاً همان حس، کاربرد و بار معنایی ضرب‌المثل مبدأ را به مخاطب منتقل کند. مثلاً ضرب‌المثل
"When in Rome, do as the Romans do" مستقیماً به «خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو» ترجمه می‌شود.

 

[Tootia]

۳.حفظ لحن و سبک←ضرب‌المثل‌ها به متن، لحنی بومی و صمیمی می‌دهند. مترجم باید تصمیم بگیرد که آیا می‌خواهد با استفاده از یک ضرب‌المثل معادل، متن را در زبان مقصد «بومی‌سازی» کند (تا برای خواننده ملموس‌تر باشد) یا اینکه با استفاده از توضیح و پانویس، اصالت فرهنگ بیگانه را حفظ کند.

 

[Tootia]

۴.خطرِ ناهم‌خوانی←گاهی اوقات هیچ معادل دقیقی برای یک ضرب‌المثل وجود ندارد. در این شرایط، مترجم باید با توصیفِ مفهومِ پشت آن، معنا را منتقل کند (ترجمه‌ی تفسیری). اگر مترجم در این کار موفق نباشد، ضرب‌المثل در متن جدید کاملاً غریبه و نامفهوم جلوه می‌کند.

 

[Tootia]

در کل، ترجمه‌ی ضرب‌المثل‌ها پل زدن میان دو فرهنگ است. مترجمِ موفق کسی است که به جای ترجمه‌ی کلمات، پیام و احساسِ نهفته در ضرب‌المثل را شناسایی کرده و آن را در ظرفِ زبانِ مقصد بازآفرینی می‌کند.
در ادامه با برخی ضرب‌المثل‌های مورد استفاده در مکالمات روزمره انگلیسی و معادل فارسی آنها آشنا شوید.

 

[Tootia]

The pot calling the kettle black
دیگ به دیگ می‌گوید رویت سیاه!

***

Carry coals to Newcastle
زیره به کرمان بردن

***

look a gift horse in the mouth
اسب پیشکش را دندان شمردن

***

He has too many irons in the fire
یک سر دارد و هزار سودا

​

 

[Tootia]

What's done is done
کاری است که شده

***

Old habits die hard
ترک عادت موجب مرض است

***

out of the frying pan, into the fire
از چاله در آمدن و در چاه افتادن

***

All that glitters is not gold
هر گردی گردو نیست!
​

 

[Tootia]

Money is the root of all evil
پول منشأ تمام شرارت هاست

***

let sleeping dogs lie
پا روی دم شیر نگذاشتن

***

Give the devil his due
از حق نگذريم

***

All's well that ends well
چیزی خوش است که پایانش خوش باشد
​

 

[Tootia]

When in Rome, do as Romans do
خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعت شو

***

Half a loaf is better than none
کاچی بهتر از هیچی

***

Let bygones be bygones
گذشته‌ها گذشته

***

Birds of a feather, flock together
کبوتر با کبوتر، باز با باز
​