آموزشی خانه را با کلمه بساز

[-pariya-]

در خوانش اول کشش و جذابیت شنیدن خاطره‌هایی دربارهٔ سال‌ها زندگی در خانه‌‌هایی که درهایشان به رویم بسته بوده چنان زیاد بود که بیشتر به بخش اول هر فصل توجه می‌کردم و به نقل‌قول‌ها و ارجاع‌های مستقیم به گفته‌‌های ساکنان علاقهٔ بیشتری داشتم.

 

[-pariya-]

عکس‌ها را دقیق نگاه می‌کردم و سعی می‌کردم تجربه‌های نقل‌شده را با تجربهٔ زیستهٔ خودم مقایسه کنم. بعضی خاطرات و حس‌ها مشترک بودند و بعضی بسیار دور و دست‌نیافتنی. یکی از جالب‌ترین خاطر‌ه‌ها و لحظه‌ها آن‌جایی بود که در فصلی با عنوان «ساکن روان»، نویسنده با پیرمردی تنها روبه‌رو می‌شود

 

[-pariya-]

که در خانه‌ای بزرگ زندگی می‌کند؛ خانه‌ای که روی تمام مبل‌های پذیرایی‌اش را با پارچه‌‌های سفید و خاک‌گرفته پوشانده‌اند و حیاطش پر از علف‌های هرز و درختان هرس‌نشده است. فقط بخشی از نشیمن کوچک طبقهٔ همکف و سرویس بهداشتی و آشپزخانهٔ آن استفاده‌ می‌شود اما درست لحظه‌ای که فکر می‌کنیم این سکون و ایستادن می‌رود

 

[-pariya-]

تا کم‌کم بر بخش‌های باقی‌ماندهٔ خانه نیز سایه بیندازد و جانش را بگیرد، از نقشهٔ پرجزئیات و دقیق اختراع صاحب‌خانه رونمایی می‌شود. طرح خانه‌ای در ذهن پیرمرد: «خانه‌ای که با چرخ‌دنده‌های بزرگ و کوچکش می‌چرخد، حرکت می‌کند و از جایی به جای دیگر می‌رود.»

 

[-pariya-]

در خوانش دوم، بیشتر شنوندهٔ نویسنده بودم تا بدانم با کنار هم گذاشتن این روایت‌ها در جست‌وجوی چه معنایی است. چرا نویسنده، با وجود تأکیدش در عنوان و بخش‌های مختلف کتاب بر خانه‌های دورهٔ گذار معماری تهران و تخصصش در جنبه‌های فنی و معماری، کمتر با این جنبه‌های چنین ساختمان‌هایی سروکار داشته و بیشتر سراغ تصاویر و خاطرات پراکندهٔ مربوط به کیفیت زندگی در آن‌ها رفته است.

 

[-pariya-]

در خوانش دوم، بیشتر شنوندهٔ نویسنده بودم تا بدانم با کنار هم گذاشتن این روایت‌ها در جست‌وجوی چه معنایی است. چرا نویسنده، با وجود تأکیدش در عنوان و بخش‌های مختلف کتاب بر خانه‌های دورهٔ گذار معماری تهران و تخصصش در جنبه‌های فنی و معماری، کمتر با این جنبه‌های چنین ساختمان‌هایی سروکار داشته و بیشتر سراغ تصاویر و خاطرات پراکندهٔ مربوط به کیفیت زندگی در آن‌ها رفته است.

 

[-pariya-]

علی طباطبایی جایی در انتهای کتاب، در فصل دوازدهم با عنوان «خانه‌هایی که با خود می‌بریم»، می‌گوید «تجربهٔ زندگی در یک خانه چون مجموعه‌ای درهم‌تنیده از تصاویر و روایت‌ها به یاد می‌ماند؛ روایت‌هایی که گاه جزئیات بی‌اثر از ‌آن‌ها محو می‌شوند و گاه با تأثیر عمیق‌شان بر رویداد‌های زندگی نقشی پررنگ از خود به جا می‌گذارند.

 

[-pariya-]

با کنار هم قرار دادن این روایت‌ها، خانه‌ای در خیال ساخته می‌شود که به تجربه‌های فضایی دیگرمان معنا می‌دهد و بستر رخ دادنِ بسیاری از رؤیاهایمان می‌شود.» و این دقیقاً کاری است که او در این کتاب کرده ‌است. بله، او به‌درستی در ابتدای کتاب اعلام کرده که قصد ندارد زمینی انتخاب کند

 

[-pariya-]

و در آن ساختمانی بسازد ولی در زمینه‌ای دیگر دست به کاری مشابه زده‌ است. با خواندن هر یک از فصل‌های کتاب نمی‌توانیم تصوری دقیق از خانه‌ای که در آن فصل بررسی شده داشته باشیم. عکس‌ها هم کمکی به ما نمی‌کنند چرا که اغلب با کادری بسته، جزئیاتی انتخاب‌شده را به نمایش می‌گذارند

 

[-pariya-]

اما با فهم هر فصل، قطعه‌های پراکندهٔ تجربه‌های زیستهٔ روایت‌شده با تجربهٔ شخصی و خاطرات خودمان در هم می‌آمیزند: راهرو، بهارخواب، پله‌‌ها، ایوان، طبقات بالا، زیرزمین و در نهایت حیاط؛ و کم‌کم خانه شکل می‌گیرد.