آموزشی مفهوم تم (Theme) در داستان و رمان

[-pariya-]

تم داستان» دقیقاً چیه؟ چجوری میشه تم یه داستان رو تشخیص داد؟ تم یه داستان یعنی چیزی که نویسندۀ اون داستان سعی داره به مخاطب منتقل کنه؛ به عبارت دیگه ایدۀ اصلی داستان. بعضی‌ها توی فارسی برای عبارت «تم داستان»، عبارت «درون‌مایۀ داستان» رو پیشنهاد دادن.​

 

[-pariya-]

تم داستان چیه؟ با طعم «ناطور دشت»!
داستان‌های کوتاه معمولاً فقط یه تم دارن؛ در حالی که رمان‌ها چند تا تم دارن. تم داستان تقریبا همه جای داستان حضور داره، توی کارهایی که شخصیت‌ها انجام میدن، توی تعاملات بین شخصیتها، و حتی توی انگیزه‌های شخصیت‌ها.

 

[-pariya-]

البته حواستون باشه که تم رو با طرح داستان یا اخلاق داستان اشتباه نگیرین. طرح یا ایده داستان به زبان ساده یعنی اون چیزهایی که توی داستان رخ میده و نظم داستان رو شکل میده. اخلاق داستان هم یعنی اون درسی که نویسندۀ داستان می‌خواد شخصیت داستان (و همچنین مخاطب) بعد از اتمام داستان یاد بگیره.

 

[-pariya-]

هر کدوم از این دو تا مقوله در خدمت تم داستان هستن. اتفاقاتی که توی داستان رخ میدن، تم داستان رو توضیح میدن و درسی هم که مخاطب از داستان می‌گیره، به طور مستقیم با تم داستان مرتبطه. پس هر موقع که می‌خواین تم یه داستان رو تشخیص بدین، کافیه از خودتون بپرسین نویسندۀ این داستان چه چیزی رو می‌خواد از طریق شخصیت‌ها و رویدادهای این داستان به شما منتقل کنه.

 

[-pariya-]

مثلاً رمان «ناطور دشت» (The Catcher in the Rye) اثر جروم سالینجر که به صورت دنباله‌دار توی سال‌های 1945 و 1946 منتشر شد رو در نظر بگیرین. این رمان کلاسیک در اصل برای مخاطب بزرگسال منتشر شده بود، ولی به خاطر درون‌مایۀ طغیان‌گری و عصبانیت نوجوون داستان، مورد توجه خیلی از نوجوون‌ها قرار گرفت.

 

[-pariya-]

داستان در مورد یه نوجوون هفده ساله به اسم هولدن کالفیلد هست که اول رمان توی یه مرکز درمانی بستریه و ظاهراً قصد داره اون چیزی رو که قبل از رسیدن به اینجا از سر گذرونده برای کسی تعریف کنه و همین کار رو هم می‌کنه و رمان هم بر همین اساس شکل می‌گیره.

کارهایی که هولدن توی این رمان انجام میده بر این پایه ست که اون نمی‌خواد بزرگ شه؛ پس یکی از تم‌های اصلی این رمان حفظ معصومیت و بی‌گناهیه. در واقع بخش زیادی از این رمان نمادی هست از سفر هولدن از کودکی به دنیای جوونی و از دست دادن معصومیتش توی جامعۀ پر هرج و مرج آمریکا.

 

[-pariya-]

توضیح بیشتر در مورد تم داستان : با طعم «موش‌ها و آدم‌ها»!
بنابراین داستان‌ها معنی دارن، اون‌ها فقط روایتی از چند تا حادثه نیستن. معمولاً دربارۀ چیزی بزرگ و عمیق سخن می‌گن. این معنی غالب داستان، همون مفهوم و ریشه و درون‌مایۀ داستانه که فرنگی‌ها بهش میگن «تم داستان».

.

 

[-pariya-]

توی نقد ادبی معاصر، تم، یه موضوع و مفهوم خیلی کلیدی و مهم محسوب میشه. فهم معاصر از تم اینه که ایدۀ اصلی یه داستان به طور خلاصه و حتی توی یه کلمه در مورد چیه: مثلاً عشق، مرگ یا وفاداری؟ تم‌های رایجی که توی داستان‌ها باهاشون روبه‌رو میشیم این‌هاست: کشمش بین فرد و جامعه، ورود به سن جدید، کشمکش بین انسان و تکنولوژی، نوستالژی، و خطرات جاه‌طلبی‌های کورکورانه

 

[-pariya-]

برای دیدن یه مثال دیگه از تم داستان، بریم سراغ رمان «موش‌ها و آدمها» (Of Mice and Men) که رمان کوتاهی از جان اشتاین بک، برندۀ جایزۀ نوبل ادبیات، و چاپ 1937 هست. داستان سرگذشت غم‌انگیز دو تا کارگر مهاجر، جورج میلتون و لنی اسمال هست که توی رکود بزرگ (قبل از جنگ جهانی دوم) توی کالیفرنیا دنبال کار به هر سمت و سویی میرن و توی فکر دست و پا کردن مزرعه‌ای برای خودشون هستن

 

[-pariya-]

جان اشتاین بک به بهانۀ معرفی این دو تا شخصیت، تصویری روشن از زندگی کارگرهای فصلی و پاره‌وقت توی مزارع و کشتزارها توی دهۀ 1930 آمریکا به دست میده، تصویری که در عین شفافیت توی توده‌ای از کسالت و غبار فرو رفته.